مقالات آموزشی

آنچه آقایان در مورد پروستات باید بدانند

پروستات چیست ؟

پروستات يكي از اعضاي ويژه مردان است.که درتولید مایع منی نقش داشته و در زمان انزال از طریق مجرای ادراری (پیشابراه) خارج می‌شود. پروستات در حالت طبیعی 20 گرم وزن دارد و درست در زیر مثانه قرار دارد و مجرای ادراری از داخل آن عبور می‌کند.

کار پروستات چیست ؟

درمرطوب ولزج کردن مجرای ادراری ، ضد عفونی کردن مجرا ،کمک به تولید بخش کوچکی از مایع منی و خارج کردن منی نقش دارد .

چرا شناختن پروستات مهم است ؟

چون اين غده مي تواند منشأ مشکلاتي براي آقايان باشد که دانستن آن برای مردان مهم می باشد تا بتوان جلوی بسیاری از عوارض احتمالی این بیماریها را گرفت سه بيماري مهم پروستات وجود دارد :

1 - بزرگی خوش خیم پروستات : یکی از شایع ترین بیماری های مردان است که با بالا رفتن سن در مردان ، پس از 45 سالگی بروز می‌کند و هر چه سن بالاتر برود احتمال ابتلا به آن بیشتر می‌شود. بطوریکه بعد از 80 سالگی درحدود90% به این بیماری مبتلا می شوند. در این بیماری اندازه پروستات به صورت خوشخیم بزرگ می‌شود بافت پروستات بزرگ و متورم شده باعث اختلال در جريان خروج ادرار می شود.

علائم : احساس نیاز مکرر به تخلیه ادرار به ویژه در شب، دشواری در آغاز ادرار، جریان کم فشار ادرار، قطره قطره آمدن غیر طبیعی ادرار و احساس پر بودن مثانه و ناتوانی در ادرار کردن است. درصورت عدم درمان، این بیماری همچنین میتواند باعث نارسایی کلیه و مثانه هم بشود .

2 - پروستاتیت : التهاب پروستات مي تواند حاد يا مزمن باشد و در هر سني مردان را مبتلا سازد.ولی در سنین جوانی شایع تر است.

پروستاتيت حادوقتي رخ مي دهد که پروستات ناگهان ملتهب شودگر چه اين مورد نادر است ولي مي تواند باعث بند آمدن ادرار شود.

پروستاتيت مزمن( التهاب مکرر يا دراز مدت پروستات) . اين التهاب از التهاب حاد پروستات شايع تر است و معمولاً مانند آن وخيم نيست .

علایم شامل تکرر ادرار،سوزش ادرار ،سختی دردفع ادرار ، درد به هنگام انزال ، درد در ناحيه کمر و کشاله ران،گاها همراه تب .

3 - سرطان پروستات : شایع‌ترین سرطان احشایی در مردان است و دومین علت شایع مرگ ناشی از سرطان در مردان مسن‌تر از 50 سال است

به نظر می رسد که افزایش سن ،وراثت ، روش زندگی و رژیم غذایی نا مناسب نیز از عوامل موثر در بروز سرطان باشد.

چون سرطان پروستات در مراحل اولیه بدون علامت است تشخیص آن فقط با مراجعه به جراح کلیه وانجام معاینه مقعدی پروستات و انجام آزمایش خون صورت میگیرد.

بهترین روش حفظ سلامت پروستات ، چک آپ سالیانه و مراجعه سریع به پزشک در صورت بروز مشکلات ادراری، مصرف میوه، سبزیجات، غذاهای کم چربی و ترک سیگار است .


منابع

  • کتاب ارولوژی عمومی (کتاب مرجع پزشکان عمومی ایران)
  • آخرین ویرایش کمپل 2011 (کتاب مرجع ارولوژیست ها)
  • آخرین ویرایش کتاب مرجع ارولوژی اسمیت

بی اختیاری ادرار

تعریف بی اختیاری ادرار

به هرگونه خروج و نشت غیرارادی ادرار گویند.که انواع مختلفی دارد.

بی اختیاری فشاری یااسترسی : به بی اختیاری ادراربعد ازعطسه،سرفه،بلندکردن جسم سنگین،خنده،پریدن و..رخ می دهد.

بی اختیاری اضطراری : که همراه فوریت دردفع ادرار است وگاها اتفاق می افتد که فرد درمسیر رسیدن به دستشوئی خیس می شود.

بی اختیاری مختلط : ترکیبی از دونوع بالائی

علل و عوامل مستعد کننده

بدنبال حاملگیهای متعدد،زایمان مشکل،یائسگی،جراحی قبلی خارج ساختن رحم(هیسترکتومی)،چاقی،سیگارو...عضلات کف لگن ومجرای ادرارضعیف شده وباعث بی اختیاری می شود.

اقدامات تشخیصی

اندازه گیری حجم ودفعات ادرار طی 24 ساعت برای 3روز با کمک جداول مخصوص

معاینه وبررسی قدرت عضلات ناحیه واژن(آلت تناسلی زنانه یا مهبل) وافتادگی احتمالی مثانه،رحم وروده و..

انجام آزمایش ادرار(بررسی ازنظرعفونت ادراری) وگاها آزمایش خون برای تشخیص دیابت،مشکلات کلیوی و...

اندازه گیری حجم باقی مانده ادرارتوسط سونوگرافی،یا انجام سونداژ

بررسی یورودینامیک(نوارمثانه) : درهمه انجام نمی شود فقط درمواردمشکوک به مشکلات عصبی،مثانه عصبی،سابقه جراحی بی اختیاری ادرار و...انجام می شود.

سیستوسکوپی (مشاهده مستقیم مثانه ومجرابا آندوسکوپ):درهمه بیماران الزامی نمی باشد .درصورت وجود خون در ادرار،شک به تنگی مجرا،شک به وجود فیستول درمثانه یا مجرای ادرار،وجودمشکل همزمان درادرارکردن و..انجام می شود

درمان

تغییر سبک زندگی : ورزش منظم - کاهش وزن - کاهش مصرف نوشابه ، قهوه ، چای ، کاکائو - ترک سیگار - رفع یبوست

آموزش مثانه : بیشتر در بی اختیاری اضطراری یا مختلط به کار میرود . در این روش به تدریج و ظرف مدت حداقل شش هفته ، فرد فاصله بین دستشویی رفتن خود را افزایش میدهد تا به تدریج ظرفیت مثانه فرد بالا میرود .

انقباض منظم عضلات کف لگن : فرد در حالت های خوابیده،نشسته روی صندلی وایستاده عضلات ناحیه مقعد و واژن خود را سفت ومنقبض می کند(مانند حالتی که فرد می خواهد جلوی ادرارکردن یا دفع مدفوع را بگیرد).این تمرین رابه مدت حدودا10ثانیه،3بار درروز وهربار8بارانجام داده می شود که به تدریج زمان ومیزان انقباضات افزایش داده می شود.بهتراست بافواصل معینی توسط معاینه واژن یا بیوفیدبک میزان اثردهی این تمرینات چک شود.این تمرینات معمولا بعد ازسه ماه نتیجه می دهد.

استفاده ازوسایل مخصوص داخل واژن

تحریک الکتریکی عضلات کف لگن بوسیله پروب ها ووسایل الکتریکی داخل واژن دارودرمانی :براساس نوع وشدت بیماری می توان از ایمی پیرامین،اکسی بوتینین،استروژن و...استفاده کرد.

روش های کمتر شایع درمانی : که بیشتر بصورت موقت ودر مواقع خاص استفاده می شود مانند استفاده از پد،پوشک،لوله ادراری موقت ومتناوب ،استفاده ازوسایل داخل مجرائی مخصوص و...

جراحی : اساس درمان برگرداندن محل اتصال مجرا به مثانه به وضعیت آناتومیکی وطبیعی خود می باشد که می تواند به صورت جراحی باز باشد که امروزه کاربردش محدود است.ویا می تواند با کمک مش و نوارهای مصنوعی خاص همراه با جراحی محدودوباکمترین برش درناحیه لگن انجام شود.

پیشگیری

توصیه می شود که زنان حامله (بخصوص حاملگی اول)درحین وبعد حاملگی ورزشهای تقویت کف لگن را انجام دهند.

سرطان پروستات

تعریف سرطان پروستات

به رشد غيرقابل کنترل وبیمارگونه سلولهای پروستات گویند که به اندامهای دیگر بخصوص استخوانها کبدو...هم حمله می کند.

سرطان پروستات در چه کسانی بیشتر است ؟

مردان مسن

افراد با زمینه ارثی : کسانی که ٢ تا ٣ نفر از بستگان درجه یک و دو آنها سرطان پروستات داشته اند ،چندین برابر بیشتر از سایرین در خطرابتلا قراردارند.

نژاد : این بیماری در سیاه‌پوستان آمریکا و کشورهای غربی بیشتر از هر نژاد دیگری دیده می‌شود.

رژیم غذایی: استفاده‌ی بیش از حد از چربی‌های حیوانی باعث افزایش خطر ابتلا به این بیماری خواهد شد .

مواد شیمیایی: تماس با مواد شیمیایی سرطان‌زا در محیط مانند کادمیم، که در تهیه برخی آلیاژها و باتری کاربرد دارد و همچنین سیگار، عامل مستعدکننده و پیشتاز در ایجاد سرطان پروستات است.

بیماری های مقاربتی : عفونت‌های مقاربتی مانند سیفیلیس و دیگر عفونت‌های تناسلی و پروستات، شانس ابتلا را افزایش می‌دهند.

علایم سرطان پروستات

سرطان پروستات در مراحل اولیه هیچ علامتی ندارد و تنها هشدار میزان بالای PSA خواهد بود.

علایم نادر این بیماری : مشکل در ادرار کردن، وجود خون در ادرار و مایع منی ، انزال دردناک،درد مداوم در قسمت پایین کمردرمواردپیشرفته بیماری و....

تشخیص سرطان پروستات چگونه انجام میگیرد ؟

1 - اولین ومهمترین اقدامی که برای تشخیص سرطان پروستات به کار می رود لمس انگشتی پروستات از طریق مقعد می باشد.

2 - بالا بودن PSA خون علاوه بر سرطان ، در موارد دیگری نیز از جمله هیپرپلازی پروستات ، التهاب ، عفونت ، ماساژ و فعالیتهای جنسی و ... افزایش می یابد. بنابراین تغییرات PSA باید با نظر پزشک معالج تفسیر شود.

3 - نمونه برداری ازپروستات باکمک سونوگرافی

چکاپ سرطان پروستات چگونه انجام میشود ؟

انجمن سرطان آمریکا ( ACS ) انجام سالیانه دو آزمایش فوق(معاینه مقعدی و آزمایش PSA) را در مردان بالای ۵٠ سال و همچنین مردان بالای ۴٠ سال که پدر یا برادر بزرگتر آنها سرطان پروستات داشته اند توصیه می کند. این آزمایش ها در نهایت با نمونه برداری ازپروستات و آزمایش میکروسکوپی یاپاتولوژی تائید می گردند..

درمان سرطان پروستات

تحت نظر گرفتن بیماری : در این روش بیمار به‌طور دقیق(همراه معاینات مکرر،چکPSAو..) تحت نظر پزشک قرار می‌گیرد.این روش برای بیمارانی تجویز می‌‌شود که بدلیل مشکل زمینه ای یا سن بالا امکان عمل جراحی برایشان وجودندارد.

جراحی: برداشتن کامل غده پروستات(رادیکال پروستاتکتومی) بهترین وقطعی ترین روش است.

پرتو درمانی: کنترل رشدتومورباتاباندن اشعه ایکس به پروستات.ازمعایب این روش آسیب بافتهای مجاور وایجاد عوارض مربوطه می باشد.

هورمون درمانی : هدف از هورمون درمانی کاهش هورمون جنسی(هورمون تستوسترون در رشد سرطان غده پروستات دخیل است) در بدن است. این روش با به کارگیری داروهای ضد تستوسترون انجام می گیرد.

راه های پیشگیری

1 - چکاپ سالانه : انجام معاینه مقعدی پروستات و انجام آزمایش خون(PSA) . این روش مهمترین روش پیشگیری است .

2 - رژیم غذایی کم چرب : یک رژیم غذایی کم چرب(بخصوص چربی‌های حیوانی ) می‌ تواند در پیشگیری موثر باشد.

3 - مصرف ویتامین ها : ویتامین E که معمولاً به همراه سلنیوم تجویز می‌شود می‌تواند نقش به سزایی در کاهش ابتلا داشته باشد. بهتر است ویتامین E از مواد طبیعی مانند تخمه‌ی آفتابگردان، بادام، فلفل شیرین ، ماهی و اسفناج و... دریافت گردد

4 - مصرفت مواد غذایی رنگدانه دار : گوجه‌فرنگی،انار، فلفل قرمز و سبز، اسفناج، هندوانه، مرکبات، کلم بروکلی و... در کاهش خطر ابتلا به سرطان پروستات موثرند.

5 - مصرف چای سبز و سویا : چای سبز و سویا خطر ابتلا را کم میکند .

6 - از تماس با اشعه خودداری شود .

7 - از بی بند و باری جنسی پرهیز شود .

8 - سیگار ترک شود .


منابع : آخرین ویرایش کتاب مرجع ارولوژی کمپل 2012 و اسمیت

شب ادراری کودکان یا Enuresis

تعریف شب ادراری

به ادرارکردن حین خواب گویند.که در بچه های زیر4سال طبیعی است ولی اگرتاسنین مدرسه(7سالگی) باقی بماند باید تحت درمان قرارگیرد.این بیماری درپسربجه ها شایع تر است.

علت شب ادراری

هیج علت خاصی برایش پیدا نشده است ولی علل احتمالی شامل:ظرفیت پائین مثانه درکودکی،انقباضات غیرقابل مهارمثانه، مشکلات خواب درکودکان، عملکرد ضعیف اسفنکتر کنترل ادرار مثانه و...میباشد.سابقه فامیلی مثبت درشب ادراری دیده شده است بطوریکه اگرهردو والدین درکودکی سابقه شب ادراری داشته باشند احتمال ابتلاءفرزندشان 77% میباشد .

گاها بیماریهای دیگری بطورثانویه میتوانند باعث شب ادراری بشوند مانند:دیابت ، مشکلات کلیوی،عفونت ادراری،مثانه عصبی،اختلالات مادرزادی مجرای ادراری و...

تشخیص

براساس شرح حال ، معاینه وانجام آزمایش کامل ادراروخون می باشد که معمولا طبیعی است.واگربه بیماری خاصی مشکوک شدیم (بخصوص علل ثانویه) انجام آزمایشات تکمیلی،سونوگرافی،عکس رنگی،نوارمثانه و...برای بررسی علت بیماری انجام می گیرد.

توجه: شب ادراری دربزرگسالان، برخلاف کودکان ، مهم بوده ونیازمند ارزیابی کامل ازنظرمشکلات عصبی و...می باشد.

این بیماری هیج عارضه جدی برای فرد ایجاد نمی کند ولی می تواند باعث نگرانی والدین وکودک وایجاداختلالاتی در روابط اجتماعی ،کاهش اعتماد به نفس ،مشکلات جنسی و...درآینده برای فرددچار این اختلال می شود.

درمان

1 - عدم سرزنش وتمسخر توسط اطرافیان،کاهش استرس های روحی ناشی ازفرزند دوم،فشارهای درسی،دعواهای والدین و...

2 - اطمینان بخشی به کودک و والدین ازنظربهبودی خودبخود این مشکل بطوریکه هرسال 15%احتمال رفع این بیماری وجود دارد و99% تا 15 سالگی رفع می شود.

3 - افزایش مصرف مایعات طی روز وکاهش مصرف مایعات عصرها و قبل خواب .همچنینن کاهش مصرف مواد محرک مانند نوشابه ها،چای،کاکائو ،قهوه و...

4 - تقویت مسولیت پذیری کودک : تحریک کودک به همکاری وتشویق وی درمواردخشک

5 - آموزش مثانه :طی برنامه خاصی به کودک بیاموزیم که بتدریج فواصل بین ادرارکردن های خود را افزایش دهد بطوریکه به مرورظرفیت مثانه اش افزایش یابد.

6 - درمان با رفلکس شرطی: بهترین و موثرترین روش درمان با کمترین میزان عودولی اولا نیاز به همکاری بالای والدین دارد وحدودا 4ماه هم طول می کشد تا نتیجه دهد.دراین روش با نصب سنسورهای حساس به لباس زیر کودک یاتخت وی،بلافاصله بعد خیس شدن زنگی به صدا درمیآید وکودک را بیدارمیکند این کاربه تدریج باعث می شود تا درزمان پرشدن مثانه وقبل به صدادرآمدن زنگ، کودک بصورت شرطی ازخواب بیدارشده وبه دستشوئی برود.

7 - درمان دارویی : مانند دسموپرسین ، ایمی پیرامین و ... . بعنوان آخرین مرحله یا استفاده درموارد خاص وبطور موقت این مشکل استفاده می شود.بدلیل عود بالا بعد قطع داروها وعوارض داروئی بهتراست بدون تجویزپزشک مصرف نشود

سنگ کلیه

علت تشکیل سنگ

وقتی غلظت موادی در داخل يک محلول بيش از حد شود، در نهايت به حالت فوق اشباع در می آيد و به کريستال تبديل شده و رسوب می کند.

عوامل خطر

جنس : در مردان شایع تر است .

سن : پیک سنی 35 سالگی است ودرخانمها 30 و 55سالگی

نژاد و سابقه فامیلی مثبت

آب و هوای گرم ، تابستان : به علت تعریق زیاد و کاهش حجم ادرار و افزایش تولید ویتامین D به دلیل تماس با نور خورشید

استرس بالا،کم تحرکی ،مصرف کم مایعات وزندگی شهرنشینی

رژیم غذایی پرپروتئین،پرنمک،چربی زیاد،مصرف کم میوه وسبزیجات تازه،مصرف زیادویتامین D,C

عفونت های سیستم ادراری:که در زنان شایعتر است وسنگ های شاخ گوزنی می دهد.

بعضی بیماریهای خاص: تنگی درمسیرادرار،پرکاری پاراتیروئید،اسهال مزمن ،بیماریها وجراحی روده،نقرس،مشکلات کلیوی،بیماریهای خونی مثل کم خونی داسی،بیماریهای متابولیک ارثی ،رادیوتراپی،بعضی ازسرطان های خون مثل لوسمی و..

داروها : د اروهای ضدایدز(ایندیناویر)،کورتون،استازولامید،لیتیوم،داروهای شیمی درمانی و...

شایع ترین نوع سنگ،سنگ کلسیمی است(85%)وبعد سنگ های عفونی وسنگ های اسید اوریکی است.

علائم سنگ کلیه

درد پهلوها که شدت آنرا بیشتر ازدردزایمان میدانند؟(که گاها درسنگ حالب درد به کشاله ران واندام تناسلی هم تیر می کشد) ، سوزش وتکرر ادرار،وجود خون در ادرار،تهوع،استفراغ،کاهش حجم ادرار(درسنگ دوطرفه حالب)و...

گاها سنگ سیستم ادراری بدون علامت است که بسیارخطرناک بوده ومی تواند باعث ازکارافتادن کلیه هم بشود.لذاافراد درمعرض خطرمی بایستی بصورت دوره ای سونوگرافی شوند.

تشخیص

با معاینه+آزمایش ادرار(وجودخون درادرار)+سونوگرافی وگاها با کمک عکس ساده و رنگی(IVP) ، سی تی اسکن و...صورت می گیرد.

درمان

الف - توصیه های عمومی :

افزایش مصرف آب ومایعات(بهتراست حجم ادرارروزانه به بالای 2 لیتر برسد ورنگ ادرار همیشه شفاف باشد.مصرف 1 الی 2لیوان آب هر ساعت وقبل خواب توصیه می شود)

توجه:بهترین نوشیدنی آب معمولی می باشد.آب جوشیده،آب معدنی ،آب تصفیه شده و...تاثیری در تشکیل سنگ ندارد.

افزایش تحرک (انجام ورزش های منظم هوازی مثل پیاده روی ، دو میدانی ، شنا و ... ) ، کاهش وزن ، افزایش مصرف فیبرغذایی (میوه و سبزیجات)

ب - درمان دارویی و رفع بیماری زمینه ای :

درمان عفونت ادراری همزمان،درمان اختصاصی سنگ های خاص مانند محلول سیترات پتاسیم وآلوپرینول درسنگ اسیداوریکی ،درمان نقرس و...

ج - درمان مداخله ای

1 - سنگ شکن برون اندامی یا ESWL : برای سنگ های کلیه بین 5 الی 20 میلیمتر وسنگ های حالب بکار می رود. این نوع سنگ شکن بصورت سرپایی وبدون نیاز به بیهوشی است.

2 - سنگ شکن درون اندامی یا :TULبرای سنگ های حالب میانی وتحتانی بکار می رود.گاها جنبه تشخیصی داشته ویا جهت گذاشتن استنت حالبی بکار می رود.این سنگ شکن دراتاق عمل انجام می شود.

3-سنگ شکن ازطریق ایجاد سوراخی درپوست یاPCNL: فقط برای سنگ های بزرگ کلیه یا سنگ هائی که به ESWLپاسخ نداده باشد.که دراتاق عمل قابل انجام است.

توجه : درصورت وجود ورم کلیه(هیدرونفروز)،عفونت همزمان ادراری وسنگ انسدادی درحالب اورژانس تلقی شده وباید هر چه زود ترتحت درمان قرار گیرد.

سنگ مثانه غالبا توسط سنگ شکن داخل مثانه ای با سیستوسکوپ یا جراحی باز درمان می شود بعلاوهتنگی همزمان درمجرای ادراری یا بزرگی خوش خیم پروستات هم باید رفع گردد.

توجه:درصورت حاملگی،عفونت فعال ادراری واختلالات خونی مانند هموفیلی کنترل نشده انجام سنگ شکن ممنوع می باشد.

پیگیری های بعد درمان ، به دلیل عود سنگ (با احتمال 70% طی 10 سال ) :

- رعایت دقیق ودائمی توصیه های عمومی

- بررسی کامل آزمایشگاهی شامل ادرار24ساعته،آزمایش خون و...دربعضی افرادخاص (مثل عود سنگ،سنگ اطفال،پوکی استخوان وشکستگی های غیر طبیعی استخوان،وجود نارسائی کلیه،کلیه منفرد، سنگهای خاص مثل سنگ سیستئینی و...)

- مراجعات دوره ای ومنظم به پزشک متخصص ارولوژی